Veel organisaties investeren in cultuurverandering. Er worden nieuwe kernwaarden geformuleerd, teams volgen trainingen en medewerkers worden uitgenodigd om “anders samen te werken”. Toch blijft de vraag vaak hetzelfde: hoe zorg je ervoor dat nieuwe inzichten ook daadwerkelijk zichtbaar worden in de dagelijkse praktijk?
Die vraag speelde ook binnen een onderdeel van de belastingdienst. De directie bevond zich midden in een organisatieontwikkeling waarin interculturele samenwerking, communicatie en verbinding steeds belangrijker werden. Binnen de organisatie leefde een duidelijke behoefte aan meer helderheid, meer onderlinge afstemming en een cultuur waarin mensen zich veilig voelen om zich uit te spreken, vragen te stellen en verschillen bespreekbaar te maken.
Tegelijkertijd was er ook een herkenbare uitdaging. Veel samenwerkingsvraagstukken bleken niet zozeer inhoudelijk van aard, maar ontstonden juist in de interactie tussen mensen. Verschillende perspectieven, impliciete aannames, uiteenlopende communicatiestijlen en onuitgesproken verwachtingen beïnvloedden dagelijks de samenwerking tussen teams en afdelingen.
De vraag aan Mazzi-Inc. was daarom nadrukkelijk breder dan “een communicatietraining verzorgen”. De organisatie zocht een aanpak die mensen niet alleen bewust zou maken van gedrag en communicatie, maar die ook direct zichtbaar zou maken hoe die dynamieken doorwerken in echte interculturele samenwerking en besluitvorming.
Een andere benadering van cultuurverandering
Samen met de werkgroep Mens ontwikkelde Mazzi-Inc. een aanpak die bewust afweek van traditionele softskilltrainingen. Geen meerdaags programma los van de dagelijkse praktijk, maar een intensieve eendaagse interventie waarin deelnemers nieuwe vaardigheden direct toepasten op actuele vraagstukken uit hun eigen werkomgeving.
In het ochtendprogramma stonden interculturele vaardigheden centraal. Niet cultuur in de klassieke betekenis van landen en nationaliteiten, maar cultuur als de verzameling van normen, aannames, gewoonten en interpretaties die invloed hebben op hoe mensen samenwerken, communiceren en betekenis geven aan gedrag.
Deelnemers onderzochten hoe snel mensen gedrag interpreteren vanuit hun eigen referentiekader. Wat voor de één voelt als duidelijkheid, kan door een ander worden ervaren als direct of confronterend. Wat voor de één betrokkenheid is, voelt voor een ander juist als controle of weerstand. Juist die verschillen blijken in organisaties vaak onder de oppervlakte aanwezig te zijn.
Via interactieve oefeningen, reflectie en praktijkvoorbeelden werkten deelnemers aan cultureel bewustzijn, perspective taking en psychologische veiligheid. Daarbij draaide het niet alleen om bewustwording, maar vooral om het ontwikkelen van nieuwsgierigheid: het vermogen om niet direct te oordelen, maar eerst te onderzoeken wat er achter gedrag, communicatie of weerstand schuilgaat.
Van trainen naar toepassen
Wat deze interventie bijzonder maakte, gebeurde in het middagprogramma.
In plaats van terug te vallen op fictieve casussen of theoretische simulaties, bracht Mazzi-Inc. deelnemers direct in gesprek over echte vraagstukken uit hun dagelijkse praktijk. Hiervoor werd gewerkt met een structured dialogue-methodiek, ook wel jazz-sessie genoemd.
De naam was bewust gekozen. Zoals jazzmuzikanten samen improviseren zonder volledig script, leerden deelnemers ook hier om minder vanuit vaste standpunten te reageren en meer vanuit luisteren, voortbouwen en gezamenlijk onderzoeken.
Dat bleek voor veel deelnemers verrassend confronterend én verhelderend tegelijk.
Waar mensen normaal gesproken geneigd zijn om snel oplossingen aan te dragen of hun standpunt te verdedigen, ontstond nu ruimte om eerst echt te luisteren. Niet luisteren om te reageren, maar luisteren om te begrijpen. Verschillende perspectieven werden zichtbaar, aannames kwamen boven tafel en deelnemers ontdekten hoeveel informatie normaal gesproken verloren gaat in dagelijkse overleggen.
De casussen die tijdens de structured dialogues werden ingebracht, kwamen rechtstreeks uit de organisatiepraktijk. Ze gingen over samenwerking tussen afdelingen, stakeholdercommunicatie, hybride werken, besluitvorming en de spanning tussen strategie en uitvoering. Juist doordat de vraagstukken herkenbaar en actueel waren, ontstond er direct eigenaarschap in de gesprekken.
Wanneer cultuur zichtbaar wordt in gedrag
Tijdens de sessies werd steeds duidelijker dat cultuurverandering niet ontstaat door simpelweg nieuwe waarden uit te spreken. Werkelijke verandering ontstaat pas wanneer mensen ervaren dat ander gedrag leidt tot betere gesprekken, meer begrip en effectievere samenwerking.
En precies dát gebeurde tijdens de structured dialogues.
Deelnemers ontdekten hoe psychologische veiligheid invloed heeft op de bereidheid om vragen te stellen of twijfels uit te spreken. Ze ervoeren hoe perspective taking helpt om minder snel vast te lopen in tegenstellingen. En ze merkten dat nieuwsgierigheid vaak productiever is dan directe probleemoplossing.
Juist doordat de vaardigheden onmiddellijk gekoppeld werden aan concrete organisatiedynamiek, verdwenen veel van de gebruikelijke weerstanden tegen softskilltrainingen. Het ging niet langer over “zachte” vaardigheden, maar over beter samenwerken aan complexe vraagstukken.
Een andere manier van samenwerken
Voor Mazzi-Inc. bevestigde dit traject opnieuw dat duurzame organisatieontwikkeling begint bij de kwaliteit van interactie tussen mensen.
Wanneer medewerkers leren om:
- bewuster te luisteren;
- nieuwsgieriger te reageren;
- verschillen minder snel te beoordelen;
- en psychologische veiligheid actief te versterken,
ontstaat er ruimte voor betere samenwerking, sterkere besluitvorming en meer inclusieve teams.
Precies de combinatie van interculturele competentietraining en directe toepassing via structured dialogue maakte deze aanpak krachtig. Niet praten óver cultuurverandering, maar cultuurverandering direct ervaren in de praktijk.
En precies daar ontstaat vaak de echte beweging binnen organisaties.
